‘Çin, Küresel Güney’e ‘Trump’ın tehditlerinden korkmayın, özgüvenli olun’ dedi’

“BRICS, ilk zirvesini 2009 yılında yaptı. Neredeyse kuruluşunu da daha geri planda alıp George W. Bush’u da eklersek, dört Amerikan Başkanı gördü BRICS. Bush, Obama, Trump ve Biden. Herhalde en çok Biden döneminde parladı Trump haricindeki bu üç başkan, BRICS ile hiç uğraşmadı. Yorum dahi yapmadılar hatta ‘muhatap dahi almadılar’. Trump kendi birinci döneminde de BRICS’e pek bir şey dememişti. Dolayısıyla Trump, ikinci başkanlık döneminde her ne hikmetse BRICS’e kafayı taktı. Önceki başkanlar BRICS’i önemsemedi. Tartışmaya değer bir yapı olarak görmediler. Ama Trump eleştiriden öteye geçip tehdit etti. Daha önce de yaptı bunu. BRICS ile ilgilenen veya bağ kuran ülkelere gümrük vergilerini artıracağını söyledi. Hatta Suudi Arabistan apar topar üyelik müzakerelerini askıya aldığını duyurdu. Bu sefer resmi olarak Truth Social’da açıklamalar yaptı. ‘Amerikan karşıtı politikaların yanında duran BRICS ülkelerine gümrük vergilerini yüzde 10 artıracağız’ dedi. Bu ilginç bir durum. BRICS’in geldiği noktayı göstermesi açısından önemli.”

“BRICS’in kendisi de aslında çok dalgalı bir denizde sallanan bir gemi gibi. Kendi kanaatimi söylüyorum: BRICS’in en büyük tartışma konusu derinleşme ve genişleme konusuydu. Bence BRICS, derinleşmeden genişleme adımı attı. Burada yapısal bir sorun var. BRICS’in kararları tavsiye niteliğinde çünkü BRICS, bir uluslararası örgüt değil. Anlaşması, sekreteryası yok. G7 gibi. Biliyorsunuz G7 de örgüt değil. Aslında BRICS’in uluslararası örgüt hükmüne geçmesi en güzeli olur. Hem düzenli bir politik yapısı olur hem de caydırıcı, kendisini savunabilecek somut bir yapıya kavuşur. Bu şekilde gevşek bir yapı zor oluyor. Dalgalı bir denizde sağa sola yatan bir gemi gibi şu anda BRICS. Peki Trump, bu mesajı kime verdi? Bence İran’a, Rusya’ya, Çin’e vermedi bu mesajı. Amerikan müttefikleri ve ortaklarına verdi mesajı. Mısır, Endonezya, Hindistan, Suudi Arabistan ve BAE’ye yönelikti bu mesajlar. Bir de partner ülkeler var BRICS’te. Bu ülkeler sırada. Amerika’nın mesajı, BRICS’in ana ortaklarından ziyade yeni katılan veya partner ülke olan, ABD Dostu olarak görülen ülkeler. Buradaki mesajın gittiği bir yer de Hindistan’dır. Trump, Hindistan’ı anlamakta zorlanıyor. Çünkü Biden döneminde Hindistan, Biden’ın ve Batı’nın yanında durmadı Ukrayna Savaşı’nda. BM Genel Kurulıu oylamasından tutun Rusya’dan tahıl ve petrol alımına kadar, Rusya-Çin tarafına daha yakın durdu Hindistan. Amerika bu yüzden tepkili. Ayrıca Modi, Amerika’nın Çin politikasına destek vermedi. Trump’ın son dönemde hem gümrük vergileri meselesinde hem de Rusya meselesinde Hindistan’dan beklediği bir jest vardı. Peki karşılığında ne oldu? Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münirr ABD’ye geldi, Trump ile baş başa öğle yemeği yedi. Böylece Pakistan’da post-modern bir darbe gerçekleşmiş oldu. Her ne kadar askerler kağıt üstünde yönetmese de geri planda Pakistan’ı yönetiyorlar. Amerika resmen Şahbaz yönetimini muhatap almadığını söyledi.”

“Rusya, Afganistan’ı tanıdı ve Taliban sonrası Afganistan’ı tanıyan ilk ülke oldu. Bunu geçen hafta Türk siyasetindeki gelişmeler yüzünden pek inceleyemedik. Bu çok önemli bana göre. Hep şunu söylemiştim: Trump, Afganistan’a dönmek istiyor. Afganistan ile Trump’ın ne iş yapacağını bu dönemde göreceğiz. Rusya da önce Taliban’ı terör örgütü listesinden çıkarıp bekledi. Anladığım kadarıyla Kremlin, Afganistan-Pakistan hattında yeni bir hamle olacağını düşünerek bu adımları attı. Tahminimce arkasından Çin gelecek. Zaten Çin’in Taliban’la yakın diyalogu var şu anda. Çin’i bir tarafa bırakalım. Rusya’nın adımı çok önemli. Rusya, soğuk kanlı bir ülkedir. Uluslararası konularda çok fazla manevra yapan bir ülke değildir. Gelişmeleri yakından takip eder, anlık hareketten kaçınır ve hatta İran meselesinde olduğu gibi sabırları dahi zorlar. Rusya’nın Afganistan adımını atmasında İran ve Pakistan meselelerinin etkili olduğunu düşünüyorum. Pakistan’ı mutlaka takip edelim, çok önemli.”

“Lula da Silva, ‘Dünya bir kral, bir imparator istemiyor’ dedi. Burada BRICS’in doğru yolda olduğunu görüyoruz. Ama bu zirvede zaten Putin yok belirli nedenlerden dolayı. Şi Çinping yok. Pezeşkiyan yok. Ama muazzam bir bildiri var. Büyük bir manifesto gibi bir bildiri var. BRICS büyük bir platform. Resmi kurumları yok. G7 gibi iktisadi, ticari ve finansal konularda tavsiyeler veren ve sorunları dile getiren bir platformdu BRICS. Ama bugün bakıyoruz ki muazzam bir siyasi ve diplomatik bir bildiri yayınlıyorlar. İsrail-İran ve İsrail-Filistin konularında herhalde İslam İşbirliği Teşkilatı’nın açıklamasıyla yarışır derecede bir BRICS bildirisi var. Bu bildirinin altına imza atan ülkeler çok önemli. Rusya ve Çin var, BM Güvenlik Konseyi’nin iki daimi üyeleri. Hindistan var, Hindistan’ın İsrail ile stratejik ortaklığını biliyoruz. Öbür tarafta İran, BAE, Mısır var. Bu bildiri önemli bir tespit yapıyor Gazze meselesinde. Cesur ve meydan okuyucu. İsrail ve ABD’ye bu konuda meydan okuyorlar. İran meselesi de vardı. BRICS’e ‘Neden İsrail’e yönelik tehditler eleştirilmeden doğrudan İsrail ve Amerikan saldırıları kınandı’ şeklinde İsrail kaynakları eleştiride bulundu.

Uluslararası güvenliğe ilişkin tespitler var. Yüz yıldır yaşanan değişimlerden bahsediliyor ve yaptırımların silah olarak kullanılmasına karşı olduklarını belirtiyorlar. Amerika’yı kastediyorlar. Hiçbir BMGK kararı olmadan, yaptırımların bireysel uygulanmasına karşı çıkılıyor. ‘BM çalışmıyor’ deniliyor. Uluslararası hukukun ihlal edildiği söyleniyor. Yani BRICS, güçlü bir uluslararası hukuk ve BM’nin güçlendirilerek devletler üstü bir otoritenin kurulmasını istiyor. Adalet, hukuk ve eşitlik kavramlarına vurgu yapılıyor. Amerika gibi hegemonik ihtiraslarla yapılan tek taraflı yaptırımlara karşı çıkıyorlar. Yeni bir düzenin yapı taşları olarak ortaya çıkıyor bu. Putin’in de bir açıklaması var. ‘Liberal düzen bitti’ dedi. Bunu ilan etti. Dolayısıyla bunun üstünde çok durmaya gerek yok. Yaşanan tüm olumsuzluklar bu yüzden yaşanıyor. Putin ayrıca ‘BRICS üçüncü taraflara karşı kurulmuş bir yapı değildir’ diyor. Ayrıca, ‘ulusal paralarla ticaret dönemindeyiz’ diyor. Trump ne dedi? ‘Amerikan dolarının hakimiyetine yönelik adım atarsanız pişman olursunuz’ demişti. Çin’den de Çin Başbakanı katıldı. Onlar da bildirinin ana hatlarını söyledi. Küresel güvenlikle ilgili endişelerini dile getirdiler. Ayrıca Çin, Küresel Güney ülkelerine çağrıda bulundu: ‘Bağımsızlığınızı savunun. Özgüvenli bir duruş sergileyin’. Çin’in böyle bir çağrıda bulunması çok önemli. Küresel Güney’e diyor ki bağımsız olun, kendinize güvenin, emperyalizmin karşısında durun. İlk kez böyle güçlü bir çağrı görüyoruz. Kuzey Koreliler buna Juche der. Mao da ‘kendi ayakları üstünde durma stratejisi’ olarak tanımladı bunu. Şimdi Çin, Küresel Güney’e ‘Korkmayın, Amerikan tehditlerinden korkmayın ve özgüvenli olun’ diyor. Herkes eteğindeki taşı döktü.”

“Ben, bu BRICS bildirisinin bir manifesto ve yol haritası olduğunu düşünüyorum. Uluslararası sorunlara önemli vurgular var. Ayrıca Hindistan tüm bunların altına imza attı. Hindistan önemli bir mesele. Modi farklı bir strateji izliyor. Ne ABD’ye ne Çin-Rusya’ya tamamen yanaşıyor; üçüncü alternatif olmaya çalışıyor. Eskinin değimiyle üçüncü dünyanın, bugünkü söylemle Küresel Güney’in lideri olmak istiyor. Modi, Küresel Güney’in lideri olmak istiyor. Hindistan doğruca üçüncü dünyanın içinden geliyor. Dışarıdan Hindistan büyük bir güç gibi görünse de içeride üçüncü dünyadan bir farkı yok. Halk yoksulluk içinde. Modi’nin böyle bir hayali var. Ancak politikadaki bu oynaklık, Trump’ın hiç hoşuna gitmiyor. Biden, Asya-Pasifik meselesi yüzünden sabır gösterdi. Ancak Trump’ın şu anda bir Asya-Pasifik derdi yok. Trump’ın öyle bir derdi olsa Güney Kore ve Japonya’ya ek gümrük vergileri getirmezdi. Artık o şeylere Trump’ın pek önem verdiğini görmüyorum.

QUAD bir şeyler diyebilir. Bakanlar ve Pentagon da rutin işlerini sürdürür. Trump’ın önceliği Avrasya enerji merkezleri, kaynakları ve hatları. Körfez’deki enerji. ABD’nin petrol-doğalgaz hakimiyetinin devamı. Kızıldeniz, Aden Körfezi, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda deniz hakimiyetinin devamı. Dahası da var: İran, Azerbaycan, Hazar havzası ve Orta Asya enerji kaynakları. Trump, tüm buralarda Amerikan hakimiyetini kurmak istiyor. Trump’ın ikinci dönemi Asya-Pasifik merkezli değil tamamen Avrasya ve Batı Asya merkezli olacak. Türkiye burada merkezi bir rol oynayacak. Türk Devletleri Teşkilatı merkezi bir rol oynayacak. Son günlerde ortaya çıkan Rusya-Azerbaycan gerginliğine dikkat edelim. ABD’nin burada en çok yanına almak isteyeceği ülke Azerbacan. Eğer Hazar Havzası’na ve Orta Asya’ya atlamak istiyorlarsa, Batı’ya en yakın olan, Batı standartlarında en iyi orduya sahip olan ve enerji kaynaklarına da sahip olan ülke Azerbaycan. Azerbaycan’ın Rusya ile olan son dönemdeki ilişkilerine bakılırsa, bu ilişkilerin de böyle bir yapılanmaya engel olacağını düşünebilirsiniz.

Buraya soru işareti koyarım. Ama bu yarın Azerbaycan ve İran arasında da yapılabilir. Azerbaycan çok dikkatli hareket etmeli. Azerbaycan, Afganistan ve Pakistan hattına dikkat edelim. Afganistan-Pakistan hattına çok dikkat çekmiştim. Nihayetinde Pakistan-Hindistan çatışması patlak verdi. Daha büyük bir savaş patlak verecek. Bu seferki savaşta ABD, Hindistan’ın yanında durmayacak. Bunda Trump, Hindistan’ın yanında durmadı. Modi yönetimi inanılmaz öfkeli. G7 zirvesinden gelirken Asım Münir’in Washington’da olduğunu duydu Modi ve uçağın Washington’a inmesini istemedi. Çünkü Trump ile randevusu vardı fakat randevu iptal edildi. Niye? Çünkü Modi tepkiliydi. Trump, Pakistan Genelkurmay Başkanı’na ‘Çok büyük bir generalsiniz. İki ülke arasında savaşı engelledim’ dedi. Asım Münir de ‘Nobel Barış Ödülü’ne adaysınız’ dedi. Pakistan’ı da anlayamıyorum. Pakistan önceki döneminde ABD tarafından ‘teröre destek veren ülkeler’ listesine alındı ve Amerikan yardımı kesildi. Pakistan ordusu ayrı, Şahbaz Şerif ayrı bir politika izliyor. Şahbaz Şerif, İsrail’i tehdit edip İran’a destek veriyor. Asım Münir gidip Trump’la İran politikasını görüşüyor. Pakistan’ı kim yönetiyor? Asıl soru bu.”

“BRICS’te Çin tarafı her zirvede renkli devrim tehlikesine değiniyor. Çin bunu Şanghay İşbirliği Örgütü’nde de dile getiriyor. Bu da terörizm ile bağlantılı olarak BRICS’in gündemi. Bana sorarsanız BRICS bunu anlatmamalı. Dünyada ekonomiyi, yoksulluğu, enerji kaynaklarını, sürdürülebilir kalkınmayı, projeleri vs. konuşmalı. Bana kalırsa böyle. Ama başka şeyler konuşuldu. Ukrayna meselesine de temas edildi. Barış vurgulandı. Bana göre bugün birçok uluslararası örgütün yapması gereken görevi maalesef bir ekonomik platform olan BRICS yapmak zorunda kaldı. Bildiride de ‘uluslararası örgütler üstlerine düşeni yapmadılar’ dedi. Bir tanesi Birleşmiş Milletler zaten. BM de bugün bir azınlık grubun elinde. Şu anda azınlık bir grup tüm dünyayı yönetiyor. Bunu çözebilirsek dünyaya barış ve istikrar gelecek. Trump’ın aslında cebinde hiçbir proje yok hiçbir plan yok. Tamamen zamana oynuyor. Ukrayna adına taraf oldu. Savaşı Zelenskiy ile yürütüyorlar. Putin’e bir plan dayattı. Kafasında hayal var, ‘Savaşı bitiririm’ dedi. Sonra istediği olmayınca Rusya hakkında atıp tuttu. Gazze için de savaşı bitireceğim dedi ama planı tutmadı. İran noktasında da cebinde hiçbir şey yok. Zamana oynayarak bir şeyler kazanmaya çalışıyor. Mesela dün soykırımla aranan Netanyahu gitti Trump’ı Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterdi. Netanyahu gibi bir adam katliamla yargılanıyor, hakkında tutuklama emri var. Gidip Trump’ı Nobel Barış Ödülü’ne aday gösteriyor. Dünyanın aklıyla bu kadar alay edildiğini hiç görmedim. İki tane hegemonik emperyalizm arayışı içinde bulunan iki ülkenin elinde oyuncak haline geldi Nobel Baırş Ödülü. Dolayısıyla ben bu BRICS zirvesinin önemli bir meydan okuma olduğunu düşünüyorum. Bu bir giriş. Devamı gelecektir.”