‘Boeing ve Lockheed Martin, İsrail’e mühimmat satan 15 şirket arasında yer alıyor’

“Bu görüşmenin Türkiye’ye faydası sıfır. Hiçbir faydası yok. Tam tersine pek çok zararı var. Maliyetlerin olağanüstü arttığı bir zirve oldu. Türkiye’ye, Türk halkına, emekçiye bunun bedeli önümüzdeki süreçte yansıyacak. Türkiye, Avrupa’nın Amerika eliyle düşürüldüğü enerji tuzağına kendi ayağını uzatarak girmiş oldu. Bunun ağır maliyetlerini yaşayacağız. Bunlar hepimize birkaç ay sonra doğalgaz faturaları olarak gelecek. Bu zirvenin pek çok boyutu konuşulabilir. Ama sonuçları ve sonuçlarının bölgeye, Türkiye’ye ve komşularımıza etkileri bakımından en kritik olanı, Trump’ın Türkiye’nin Rusya ilişkisine dair söyledikleriydi. ‘Rusya’dan gaz ve petrol alma’ demek, bunun da ötesinde, Rusya ile Türkiye’nin son dönemde yakınlaşarak Kafkasya’dan Ortadoğu’ya, Karadeniz’e, pek çok konuda işbirliği yaptığı alanlardan ‘uzak dur’ anlamına da geliyor.

Bunun öncülü de gaz almama meselesi. Türkiye, bu zirve sırasında iki anlaşma imzaladı. Bunlardan birisi, Amerikan gazını Türkiye’ye getirecek İsviçre merkezli Mercury isimli bir şirketle yapılan anlaşma. Yıllık 4 milyar metreküp Amerikan gazını 20 yıl boyunca getirecekler. İkinci bir anlaşma da Avustralya merkezli Woodside Energy ile yapıldı. Onlar da yılda 5.8 milyar metreküp doğalgazı 9 yıl boyunca getirecek. Yılda 9.8 milyar metreküp yapıyor. Kabaca 10 milyar metreküp diyelim. Bu, Türkiye’nin yıllık doğalgaz tüketiminin beşte biri yapıyor. Son bir yıl içerisinde BOTAŞ’a imzalatılan anlaşmalara da bakmak lazım. 2024 yılının Mayıs ayında Amerikan Exxon Mobil ile yıllık 3.2 milyar metreküp kapasiteli 10 yıllık bir anlaşma yapıldı. Daha sonra Cheniere Energy ile yapılan bir anlaşma var. Yıllık 1.2 milyar metreküp LNG, üç yıl boyunca getirilecek. İngiliz-Hollanda ortaklı Shell ile de bir anlaşma imzalatıldı. 4 milyar metreküp kapasiteli bu anlaşma 10 yıl sürecek. Fransız Total ile 1.6 milyar metreküplük anlaşma var. İngiliz BP ile, İtalyan Eni ile de sözleşmeler var. Bunları topladığımızda 22 milyar metreküplük bir anlaşma yapıyor. Türkiye yılda 50-52 milyar metreküp doğalgaz tüketiyor. Yaklaşık yüzde 45’i kadarı bu şirketlerden gelecek. Teoride çeşitlendirmek, bir yere bağımlı olmamak iyidir.

Ama siz mevcuttan daha pahalıya alıyor ve aldığınız yere bağımlı hale geliyorsanız, bunun adı çeşitlendirme değildir. Kuşkusuz her şirketle yapılan anlaşmanın fiyatları farklı. Fakat doğalgaz piyasasında genel kabul şudur: Sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG), kabaca boru hatlarıyla gelen doğalgazdan yüzde 25 daha pahalıdır. İkincisi, biz Rusya’dan daha ucuza alıyoruz. Rusya ayrıca borçlarımızı da öteliyor. Biz ucuz ve vadesi uzun olandan çıkıp, daha pahalısını alınca ‘çeşitlendirmiş’ oluyor muyuz? Hayır. Bence kazık yiyoruz. Bu kazığı Ukrayna krizi boyunca Avrupa yaşadı. Kuzey Akım 2’yi sabote ederek Almanya’nın Rusya’dan ucuz enerji almasını engellediler. Bütün Avrupa, Rusya’dan ucuz gaz almamakla cezalandırılmış oldu. Sonuç şu: 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Almanya ekonomisi ilk defa eksi oldu. Küçüldü. Pek çok Avrupa ekonomisi durgunluğa girdi. Peki ana sebep ne? Sanayi zayıfladı. Sanayi niye zayıfladı? Ucuz enerji ortadan kalktı, pahalı enerjiyle büyük yara aldılar. Bunun aynısı Türkiye’nin başına gelecek. Biz bir şeyi çeşitlendirmiş olmuyoruz. Bu pahalı olan durum önce sıradan vatandaşa ağır zamlı faturalarla gelecek. Daha ötesinde bu bizim sanayimizi de etkilemiş olacak. Bu işin enerjiyle ilgili boyutu.”

“Bir de uçak boyutu var. Boeing ve Lockheed Martin nedir? Bunu en iyi tarif eden Tom Barrack oldu. Barrack, ‘Türkiye’nin yüklü alımları bu şirketleri ayakta tutuyor’ dedi. Boeing son iki yıldır zarar ediyor. Bir yıl 14 milyar dolar, bir yıl da 9 milyar dolar zarar etti. Neden? Çünkü Boeing’in yeni ürettiği 737 Max uçakları üst üste kaza yapınca 800 sipariş iptal edildi. Stoklarda uçaklar var. Boeing’in 800 uçak siparişi iptal edilmişken Türkiye bunların 225’ini alma durumuna geldi. Epey bir stok eritme işidir bu. Boeing’in ‘ayakta tutmanın’ yoludur. İşin bir de siyasi boyutu var. Boeing sadece ticari uçak satmıyor. Askeri uçaklar, tanker uçakları satıyor. Savaş uçaklarının havada ikmal yapmasını sağlayan tankerleri satıyor. Bir yandan mühimmat da satıyor Boeing. Uluslararası Af Örgütü, dünyada İsrail’e askeri ürün satan 15 şirketi yayınladı. Bu 15 şirketin sağladığı silahla, mühimmatla, teçhizatla Filistinliler soykırıma uğruyor. O 15 şirketten ikisi Boeing ve Lockheed Martin.

Biz, İsrail’in soykırımı konusunda söylem bazında bu kadar yüksek perdeden konuşurken, bu soykırıma bomba sağlayan şirketlerden uçak almamız çok mantıklı mı? Ticareten avantajları olsa bile değil. Siyaseten çok kritik bir noktadayız. İşin bir de Türk halkını ilgilendiren bir boyutu var. Niye 225 Boeing uçağı alıyoruz? Acil bir ihtiyaç mı var? Bildiğim kadarıyla THY filosu yetkin ve gelişmiş bir filo var. Şöyle açıklama yapılıyor: ‘Türk Hava Yolları, dünyadaki en büyük filolardan birisi olmak için uçak sayısını artırıyor.’ THY’nin dünyada ilk üçte, beşte olması gibi bir hedefinin olmasını elbette iktidarlar isteyebilir. Fakat şöyle bir şey istemez miyiz? Türkiye, emekli ücretlerini en iyi veren ülkeler sıralamasında ilk beşe girse nasıl olur? Biz niye uçak sayısında ilk beşe giriyoruz da emekli ücreti ödemede girmiyoruz? Asgari ücretin toplam ücret içerisinde en az seviyede olduğu, maaşların dolgun olduğu bir ülke sıralamasında niye zirvede olmuyoruz? Bunlar birbirinin zıttı. Birini hedeflerseniz diğerinde aşağı inersiniz. Bu uçak konusunun Türk halkına bir başka yansıması bu. Uçak ve enerji dışında bir maliyet daha var. Türkiye’nin Amerika’ya uyguladığı ek gümrük vergilerini birçok kalemde kaldırdık. Bunun bir ek maliyeti olacak. Türkiye, bu ziyaretten ne kazandı? Hiçbir şey. Çok büyük zarar ettik. Bunu söyleyebilirim.”

“Meşruiyet konusuna gelirsek eğer bu konu gerçekten Türkiye için acı. Resmen Tom Barrack ile Donald Trump arasındaki konuşmayı Barrack açıkladı. ‘Trump, Erdoğan’a meşruiyet verecek’ demiş oldu. Bu, birçok boyutuyla tartışılacak bir konudur. Yasallık ve meşruiyet arasındaki farkı belirtelim. Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşı’na başladığında yasal değildi hatta idam cezası almıştı. Ama Türk halkının nezdinde meşruydu. Meşruiyet meselesi sadece sandık meselesi değil. Sandıktan çıkan da yasaldır fakat sandıktan çıkan her şey meşru demek anlamına gelmiyor bu. Biz iç politikamızda tartışırız meşruiyeti ama dış politikada zararı bu. Büyük bir emperyalist devlete meşruiyet konusunda elinizi kaptırırsanız onlar da taviz koparma peşinde olur. Türkiye için sıkıntılı konu bu. Peki, Erdoğan iktidarı için neden meşruiyet verme ihtiyacı duydular? Sadece Türk hukukçularının değil, dünyadaki birçok hukukçunun da son dönemlerde anayasaya uyulmaması, tarafsızlığın yitirilmesi, ikili hukuk düzeni oluşması, alt mahkemenin üst mahkeme kararlarını tanımaması vb. birçok nedenle Türkiye’deki mevcut durum sorunlu görülüyor. Pek çok hukukçu Türkiye’yi meşru olmamakla eleştiriyor. Peki bu neden Tom Barrack tarafından dile getirildi? Çünkü Ortadoğu’da yeni bir döneme giriliyor ve Erdoğan’ı bu yeni dönemde stratejilerine eklemlemek istiyorlar. İsrail hegemonyasında yeni bir Ortadoğu düzeni inşa etmeye çalışıyorlar. Burada öncelik, Suriye’nin nasıl olacağı ve Gazze’nin nasıl çözüleceği. Bu iki konunun çözümünde Türkiye’nin ABD stratejisinin yanında olmasını istiyorlar. Önümüzdeki günler böyle geçecek. BM’de bunun yan marjı olarak Trump ve Erdoğan’ın yan yana oturduğu Gazze toplantısı yaptı. Onun hemen ardından sızdırılan 21 maddelik plan var. Bu işleri organize eden Tony Blair’in planı var. Diğer yandan HTŞ ile SDG arsaında müzakereler var. SDG’nin Şam’a entegrasyonu var. Mazlum Abdi’ye Savunma Bakanlığı teklif edilip edilmediği meselesi var. Tüm bunların Türkiye’deki açılım sürecine etkisi var. Bunların hepsi ABD’nin Ortadoğu politikası için önemli. Meşruiyet vererek Erdoğan’ı kendi stratejilerine eklemlemek niyetindeler. Uçak, gaz vs. de bunların tazmin edilmesi anlamına geliyor özetle.”

“Amerika Birleşik Devletleri’nin mevcut yönetiminin yani Başkan Trump’ın eski başkanlardan farkı, çok açık sözlü olması. Açıkça söylüyor. Panama’yı, Gazze’yi istiyor. Tom Barrack da Türkiye açısından bir şans. Diplomat kökenli olmadığı için her meseleyi dümdüz söylüyor. Bu da meseleleri anlamamızı kolaylaştırıyor. Ortada gizli saklı bir şey yok. Trump açıkça ‘Türkiye’nin yapacağı en iyi şey Rusya’dan gaz ve petrol almayı bırakmak’ diyor. Tom Barrack çok açık bir şekilde ‘Türkiye otoriterleşti ama F-16, S-400 falan önemli değil. Yeni sayfa açarız, meşruiyet sağlarız’ diyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Türkiye dahil pek çok ülkenin lideri hakkında ‘Trump’ı eleştiriyorsunuz ama Beyaz Saray’a beş dakika gelmek için yalvarıyorsunuz’ dedi. Uçaktaki gazeteciler tartışması da bu yüzden. Her şey açıkça herkes tarafından görülmüşken gazeteciliğin tartışmaya açıldığı bir döneme girdik. Esas riske gelirsek eğer şunu söyleyebiliriz: Amerika, başkanları da değişse, belli stratejik hedefleri için uzun vadeli planlamalar yapıyorlar. Irak’taki planlamalarını 1991’den 2006’ya kadar sürdürdüler. 15 sene sürdü. Saddam Hüseyin’i köşeye sıkıştırdılar. Kuzey Irak’ta 36. Paralel ile Saddam’ın müdahalesini engellediler. Özerk bölge kurdular. Adım adım federasyona gittiler. 15 yıl sürdü. Bir 15 yıla yakın da Suriye sürdü. Şimdi de İsrail hegemonyasında yeni bir Ortadoğu düzeni hedefliyor. Esas neden İran’ı hedef alıyor olması. Can sıkıcı konu bu. Türkiye, öyle ya da böyle Irak konusunda bir ileri bir geri ile bir şekilde dengede götürdü. Suriye konusunda ise ne yazık ki bodoslama yanlışlık yapıp Atlantik cephesine girdik. İran’da ne olacak? Esas can sıkıcı konu bu. Burayı endişeli görmemizi sağlayan durumlar var. Tarihsel olarak bir Yavuz Sultan Selim-Kürt İdrisi ittifakına hem Öcalan hem iktidar tarafından benzer göndermeler yapılarak İran’a karşı konumlanma işaretleri verildi. Tüm bunlar açılım ve Suriye ile birlikte götürülüyor. Tüm bunlar Türk-Kürt-Arap ittifakından bahsedilerek yapılıyor. Doğalgaz, faturalar vs. önemli ama daha büyük mesele bu. Türkiye, Irak yanlışı ve Suriye’deki daha büyük yanlıştan sonra İran’da da daha büyük bir yanlışa sürüklenirse bu tüm bölge için sıkıntı demek. Türkiye’nin ulusal çıkarlarına, Türk halkının çıkarlarına, bölge halklarının çıkarlarına karşı İsrail düzeninin İran’ı hedef alıyor olmasına ve Türkiye’nin buna dahil olmak için zorlanıp zorlanmayacağına dikkat etmek gerekiyor.”