Düşünürken Donmak
Yazmak için bilgisayar başına oturuyorum.
Ekrana bakıyorum… Saatler geçiyor, kelimeler gelmiyor.
Kafamda onlarca fikir uçuşuyor ama parmaklarım kıpırdamıyor.
Bunu yaşayanlar bilir: Bu tembellik değil, ilhamsızlık hiç değil.
Bu, literatürde “ADHD paralysis” diye bilinen, Türkçeye “DEHB felci” diye çevirebileceğimiz bir durum.
DEHB felci nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan kişiler, zihinlerinde sürekli çalışan ama asla tam durmayan bir motor taşırlar. Bu motor, bazı günler sizi kilometrelerce ileri taşır; bazı günlerse tam kavşağın ortasında bozulur. İşte o durma anı, DEHB felcidir.
Bazen “yapılacak çok şey” vardır, bazen tek bir adım atmanız yeterlidir. Ama beyin, öncelik sıralaması yapamaz, her şeyi eşit derecede “şimdi”ye sıkıştırır. Sonuç: Felç olmuş gibi kalmak.
Neden olur?
- Bilişsel aşırı yüklenme: Beyin, “önce hangisini yapmalıyım?” sorusuna yanıt bulamadığında sistem kilitlenir.
- Dopamin salınımındaki dengesizlik: Motivasyon merkezi, anında ödül vermeyen işlere başlamakta zorlanır.
- Duygusal bariyer: “Başaramazsam?” düşüncesi, başlamanın önüne set çeker.
- Dış uyaran fazlalığı: Telefon bildirimleri, çevredeki sesler, yapılacaklar listesi… Hepsi aynı anda beyni çekiştirir.
Günlük hayatta nasıl görünür?
- Yazı yazmaya niyet edip saatlerce masa başında oturmak.
- Evden çıkmak için hazırlanırken “hangi kıyafeti giyeceğim?” sorusuna takılıp kalmak.
- E-postayı açıp yanıtlamayı defalarca ertelemek.
- Çok basit bir işin, gözünüzde Everest’e tırmanmak kadar zor görünmesi.
Peki çözüm var mı?
DEHB felciyle başa çıkmak, irade gücünden çok sistem kurmakla ilgilidir:
- Mikro adımlarla başla: “Yazı yaz” demek yerine “ilk cümleyi yaz” hedefini koy.
- Görsel sadeleşme: Masanda yalnızca o iş için gerekli olan eşyalar kalsın.
- Zaman blokları: 25 dakika odaklan + 5 dakika ara (Pomodoro tekniği).
- Başlangıç ritüeli oluştur: Aynı müzik, aynı kahve, aynı sandalye… Beynin bu düzeni “başlama sinyali” olarak algılar.
- Tamamlanma değil, ilerleme odaklı ol: Mükemmel bitmiş bir iş yerine, bugün atılmış bir adım kıymetlidir.
Ama şunu bilmek önemli: Bu yöntemler hayatın her alanında kusursuz çalışmaz. Çünkü DEHB felci yalnızca iş ve üretimle ilgili değildir; bazen en basit insani temaslarda bile kendini gösterir. İşte tam da bu yüzden, size kendi hayatımdan küçük bir sahne anlatmak istiyorum…
Bana dair Kişisel bir sahne
Bazen çok severim, çok özlerim, konuşmak isterim. Ama telefon elimde durur, arama tuşuna basamam.
İçimden yüzlerce cümle geçer; “Nasılsın?” bile derim sessizce, ama karşıya ulaşmaz.
O an, işte bu felcin başka bir versiyonudur: Kalbim hazırdır, ama beynim bekletir.
Ve bilirim ki, aradığımda hiçbir şey olmayacak, hatta belki güzel bir sohbet olacak.
Ama o “başlama” eşiğini aşamadığım için, sessizlik kazanır.
sonra Kayahan dan bir mırıldanma gelir dilimin ucuna
Seni aramıyor, seni sormuyorsam
Bu senden vazgeçtim demek değildir
Bir daha böyle sevecek olsam
Bir kalemde silerdim seni
sahi konu neydi ?
Aşk’la …
psikolog / yazar
Özlem TUNÇ