Resmî kayıtlarda sayı yüksek. Peki bu yapıların kaçı gerçekten toplumun ihtiyacına dokunuyor?
7 Ocak 2026 itibarıyla Türkiye’de 101 bin 823 faal dernek bulunuyor.
İzmir’de ise bu sayı 5 bin 613. Resmî kayıtlara baktığımızda karşımızda oldukça geniş bir sivil toplum haritası var. Rakamlar ilk bakışta güçlü bir tabloyu işaret ediyor.
Kalabalık bir yapı, yaygın bir örgütlenme, topluma temas eden büyük bir alan… öyle görünüyor.
Ama insan ister istemez durup soruyor.
Bu derneklerin kaçı gerçekten faal?
Kaçı gerçekten etkili?
Kaçı kuruluş amacına uygun çalışıyor?
Kaçı toplumun bir ihtiyacına gerçek anlamda cevap veriyor?
Daha çok soru sorabilirim aslında. Hatta belki tam da burada başlamalıyız sormaya. Çünkü mesele artık yalnızca sayı meselesi değil. Türkiye’de on binlerce dernek olması başlı başına övünülecek bir veri gibi sunulabilir. Ama kayıtlı olmakla faydalı olmak aynı şey değildir. Tabelada ismi olmasıyla sahada karşılığı olması arasında ciddi bir fark vardır.
Bir yerin kapısında “dernek” yazması, onun toplum için çalıştığını ispatlıyor mu sizce?
Bugün sivil toplum alanında en çok konuşulması gereken başlıklardan biri de tam burasıdır. Çünkü bazı yapılar gerçekten bir yaraya merhem olmak, bir eksikliği tamamlamak, bir toplumsal boşluğu doldurmak için vardır.
Bazıları ise ne yazık ki daha çok çevre edinmek, görünür olmak, itibar devşirmek, kartvizite bir unvan daha eklemek için kurulmuş izlenimi verir. Onları bu büyük hesabın içine katmamak gerekir. Onlar öyle devam etsinler. Zaten toplum da artık samimiyetle vitrin arasındaki farkı eskisi kadar kolay yutmuyor.
Asıl mesele şu Sistem neyi denetliyor?
Bir derneğin gerçekten toplumsal fayda üretip üretmediğini mi, yoksa sadece mevzuata uygun görünüp görünmediğini mi?
Mevcut sistemin ağırlıklı olarak baktığı şey belli. Dernekler açısından denetim daha çok usul, kayıt, bildirim, beyanname, defter, gelir-gider çizgisi üzerinden yürüyor. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’na göre derneklerde iç denetim esastır; genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu ya da bağımsız denetim yoluyla yapılabilir.
Ayrıca idare gerekli gördüğünde bilgi ve belge isteyebilir; suç unsuru varsa savcılığa bildirim yapılır.
Yani hukukî ve idarî çerçeve vardır.
Yine derneklerin beyannamelerini DERBİS üzerinden süresinde vermesi gerekir. Bu yıl için de beyannamelerin 30 Nisan 2026’ya kadar teslim edilmesi gerektiği açıkça duyurulmuştur.
Buraya kadar her şey düzenli görünebilir.
Ama insan yine de şu soruyu sormadan geçemiyor!!!
Peki bütün bunlar bir derneğin gerçekten işe yaradığını gösteriyor mu?
Defterini düzgün tutan her yapı topluma fayda mı sağlar?
Beyannamesini zamanında veren her kurum amacına sadık mıdır?
Yönetim listesi tam olan her oluşum sahada da var mıdır?
Evrakı tam olabilir ama etkisi sıfır olabilir. Sosyal medyada aktif olabilir ama toplumda karşılığı olmayabilir. Hatta bazen tam tersine, en çok görünenler en az çalışanlar olabilir. Gürültü her zaman emek demek değildir. Kalabalık her zaman etki üretmez.
Vakıflar tarafında da benzer bir mantık var. Vakıflar Genel Müdürlüğü, iç denetimin, faaliyetlerin mevzuata, planlara ve amaçlara uygun yürütülmesini, kaynakların etkili ve verimli kullanılmasını desteklemesi gerektiğini ifade ediyor. Yani çerçeve orada da kurulmuş durumda. Fakat yine aynı soru masada duruyor: Amaç yazıda mı kalıyor, yoksa hayatta gerçekten karşılık buluyor mu?
Bence artık STK’ları sadece var mı, yok mu diye değil gerçekten ne işe yarıyor diye konuşma zamanı. Çünkü toplumun bugün tabeladan çok işe, unvandan çok sonuca, görünürlükten çok samimiyete ihtiyacı var. Gerçek bir sivil toplum kuruluşu, yaptığı işi yılda bir kez yapılan büyük bir etkinlikle değil, süreklilikle gösterir. Hesap verebilirlikle gösterir. Şeffaflıkla gösterir. Kaynağını nereye harcadığıyla, kaç kişiye dokunduğuyla, hangi sorunu ne ölçüde azalttığıyla gösterir.
Bir STK’nın gücü, kaç protokole katıldığıyla ölçülmez.
Kaç fotoğraf verdiğiyle hiç ölçülmez.
Asıl ölçü şudur:
Bir derdi gerçekten hafifletiyor mu?
Bir ihtiyaca gerçekten cevap veriyor mu?
Kuruluş amacına sadık kalıyor mu?
Yoksa sadece varmış gibi mi yapıyor?
Bugün İzmir’de 5 bin 613, Türkiye’de 101 bin 823 faal dernek varsa, artık sayının büyüklüğüne şaşırmayı bırakıp niteliğin peşine düşmeliyiz.
Sayı çok olabilir.
Ama ruh kaç tane?
Bir yanıt yazın